Historia

W wyniku rozbiorów Rzeczpospolitej Sanok znalazł się najpierw w granicach monarchii austriackiej, a potem Austro – Węgier. W okresie zaborów nieprzerwanie w Sanoku funkcjonował sąd. Z zebranych materiałów wynika, że na pewno do chwili reformy administracyjnej państwa austriackiego istniał w Sanoku tzw. sąd cyrkularny ze względu na to, że wtedy miasto było siedzibą jednostki administracyjnej zwanej cyrkułem. Po reformie i utworzeniu powiatów na terenie Cesarstwa sąd w Sanoku przekształcono w Sąd Powiatowy, który w latach siedemdziesiątych XIX wieku wraz z aresztem miał swoją siedzibę w klasztorze OO. Franciszkanów.

 

Sąd Obwodowy - XIX w.

Sąd Obwodowy - XIX w.

W drugiej połowie XIXw. na terenie zaboru austriackiego sądem wyższej instancji nad sądem powiatowym był sąd obwodowy. W tym czasie Sanok podlegał terytorialnie pod Sąd Obwodowy w Przemyślu. Koncepcja utworzenia w Sanoku sądu wyższej instancji narodziła się już w 1879 roku. Wówczas to ówczesny burmistrz Cyryl de Jaxa Ładyżynski wyjechał do Sądu w Przemyślu w celu rozpoznania możliwości utworzenia sądu obwodowego w Sanoku. W dniu 2 lipca 1879 roku na posiedzeniu Rady Miejskiej postanowiono rozpocząć przygotowania siedziby, w której miał się mieścić sąd obwodowy. Niestety miasto nie było w stanie samodzielnie wybudować nowego gmachu sądowego, dlatego postanowiono wynająć potrzebny budynek. Przyjęto propozycję jednego z radnych Saula Pinelesa, który zaofiarował wynajęcie na potrzeby sądu swojej kamienicy przy ulicy Kościuszki, wybudowanej w drugiej połowie lat 70 – dziesiątych XIX w. W dniu 6 marca 1883 roku Rada Miejska wybrała delegację pod przewodnictwem burmistrza Ładyżynskiego do rozmów z rządem, która wyjechała do Wiednia dopiero w 1884 roku. Również w 1883 roku na posiedzeniu w dniu 14 listopada Rada Miejska zobowiązała się współuczestniczyć w kosztach wynajmu budynku sądowego przez okres 25 lat, płacąc rocznie do kasy rządu w Wiedniu kwotę 2000 złotych reńskich. Wyjazd delegacji do Wiednia przyniósł długo oczekiwaną zgodę rządu na utworzenie sądu obwodowego i wynajęcie kamienicy Pinelesa na jego siedzibę.
Otwarcie siedziby Sądu Obwodowego w Sanoku nastąpiło w dniu 1 września 1887 roku. Było bardzo uroczyste, gdyż zaproszono wysokich rangą urzędników galicyjskiego wymiaru sprawiedliwości ze Lwowa i Przemyśla. Razem z utworzeniem sądu II instancji pojawiła się także w Sanoku instytucja Prokuratoryi Państwa, wówczas nierozerwalnie związanej ze strukturą sądownictwa. W obsadzie nowej instytucji przewidziano stanowiska: prezydenta (prezesa) sądu, 5 radców, sekretarza sądowego, 5 adiunktów sądowych, 5 prokuratorów, naczelnika urzędów pomocniczych, adiunkta kancelaryjnego, adiunkta do prowadzenia ksiąg gruntowych, 7 kancelistów, 5 woźnych, 6 dozorców więziennych, 4 pomocników dozorców więziennych, 2 lekarzy więziennych, 2 duszpasterzy więziennych (rzymsko i grekokatolicki). Pierwszym prezesem Sądu Obwodowego został Franciszek Żeleski a prokuratorem Władysław Smólski. W Sądzie Obwodowym ulokowano również tzw. Sąd Miejski Delegowany, który przejął kompetencje dotychczasowego Sądu Powiatowego. W związku z utworzeniem Sądu Obwodowego pojawiła się w Sanoku instytucja tzw. sądu przysięgłych. Najprawdopodobniej od początku XXw. trwały już negocjacje przedstawicieli rządu ze spadkobiercami Saula Pinelesa w celu wykupienia na własność państwa budynku przy ulicy Kościuszki. Co nastąpiło umową kupna – sprzedaży zawartą 1 lutego 1905 roku i od tego dnia budynek sądowy przy ulicy Kościuszki przeszedł z rąk prywatnych rodziny Pinelesów na własność Skarbu Cesarstwa Austro–Węgier, którego majątek przejęło następnie odrodzone państwo polskie.1 stycznia 1919 polskie Ministerstwo Sprawiedliwości objęło administracje w byłym zaborze austriackim. Struktura sądownictwa nie została zmieniona zmieniono natomiast nazewnictwo. Sąd Obwodowy został przemianowany na Sąd Okręgowy, a CK Sąd Krajowy Wyższy stał się Sądem Apelacyjnym.

 

ul. Kościuszki-1922 rok

ul. Kościuszki-1922 rok

Z dniem 1 stycznia 1929 roku weszły w życie nowego prawa o ustroju sądów powszechnych, które zunifikowały system sądownictwa na obszarze całej Rzeczpospolitej.  Sądami I instancji stały się sądy grodzkie, a poważniejszymi sprawami zajmowały się sądy okręgowe od orzeczeń, których można było się odwołać do Sądu Apelacyjnego. Z dniem 1 października 1934 roku utworzono w Sanoku Wydział Zamiejscowy Sądu Okręgowego w Jaśle dla okręgów sądów grodzkich w Baligrodzie, Bukowsku, Lesku, Lutowiskach, Rymanowie, Sanoku i Ustrzykach Dolnych z właściwością rzeczową obejmującą sprawy cywilne, karne i hipoteczne, do których rozpoznania powołane były sądy okręgowe.Od dnia 1 czerwca 1937r. właściwość miejscowa wydziału zamiejscowego w Sanoku Sądu Okręgowego w Jaśle została rozciągnięta na Sąd Grodzki w Brzozowie. W okresie okupacji niemieckiej struktura polskiego sądownictwa pozostała niezmieniona i podlegała nadzorowi władz niemieckich. W okresie od 7 grudnia 1944 roku do dnia 1 maja 1945 roku okręg Sądu Okręgowego w Jaśle był włączony do okręgu wydziału zamiejscowego w Sanoku Sądu Okręgowego w Jaśle. Z dniem 1 lipca 1949r. zostały zniesione sądy grodzkie w Baligrodzie i Rymanowie. Ten ostatni został włączony do okręgu Sądu Grodzkiego w Sanoku. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopad 1950 roku o dostosowaniu sądów powszechnych do nowych przepisów ustrojowych i o zniesieniu sądów zbędnych zorganizowano sądownictwo dostosowując je do nowego podziału administracyjnego. Z dniem 1 stycznia 1951 roku zniesiono Sąd Okręgowy w Jaśle oraz jego Wydział Zamiejscowy w Sanoku, a Sąd Grodzki w Sanoku przekształcono w Sąd Powiatowy.

 

lata 70te XX w.

lata 70te XX w.

Sądem odwoławczym dla Sądu Powiatowego w Sanoku stał się Sąd Wojewódzki w Rzeszowie. Od 1 stycznia 1965 roku Sąd Powiatowy w Sanoku przestał prowadzić księgi wieczyste, a ich prowadzenie przejęło Państwowe Biuro Notarialne w Sanoku i ten stan trwał do 15 kwietnia 1992 roku.W związku ze zmianą w podziale administracyjny w kraju dokonaną ustawą z dnia 28 maja 1975 roku o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa z dniem 1 stycznia 1976 roku Sąd Powiatowy w Sanoku został przekształcony w Sąd Rejonowy, a sądem nadrzędnym nad nim stał się Sąd Wojewódzki w Krośnie.

 

 

 

Budynek Sądu - 2008 rok

Budynek Sądu - 2008 rok

Wiosną 1999r. rozpoczął się ostatni etap modernizacji budynku obejmujący nadbudowę, wymianę dachu i elewacje. Dzięki adaptacji poddasza uzyskano 850m dodatkowej powierzchni, a tym samym zwiększyła się ilość sal rozpraw, urządzono pokoje dla sędziów, przeniesiono sekretariaty. W dniu 23 marca 2001 r. uroczyście oddano do użytku zmodernizowany budynek Sądu. Obecnie w Sądzie Rejonowym w Sanoku funkcjonuje pięć Wydziałów: Cywilny, Karny, Rodzinny, Pracy i Ksiąg Wieczystych.